Mühendislik Terimleri

Bir mühendisin,bir teknikerin terimleri bilmeden iş yapması; ezbere iş yapması demektir, her olayda, her sorunda olduğu gibi terimlerin tam anlamını bilirsek daha mantıklı çözümler üretebiliriz. Bunlardan dolayıda aşağıda ki terimleri topladım, sözlüklerden derledim, kimi terim tek başına bir başlık olacak kadar büyük bir konu, onları da burada yazdım ama daha sonra tek başına gene ele alacağım.

CAD:  “Computer Aided Design” açılımının tam dilimizdeki karşılığı “Bilgisayar Destekli Tasarım”. Lakin BDT kısaltması çok yaygın değil. Bilgisayar destekli tasarımda her ne kadar tasarımı yine insan yapsa da, el ile çizim yapılmadığı ve bir çok teknoloji aracından faydalanıldığı açıktır. Öyle ki, artık tasarımın bazı aşamalarında insan faktörü aradan çıkmaktadır. 3 boyutlu tarayıcılar  ve 3 boyutlu yazıcılar artık hem daha kısa süreli, hem de düşük hata payları ile tasarımı sağlamaktadır. Sadece CAD yazılımı olan programlar olduğu gibi, sadece CAM yani imalat amaçlı yazılımlar da vardır.

CAM:  “Computer Aided Machining”, bilgisayar destekli imalat anlamındadır. CAM yazılımları tek başına çok fazla işlevsel değillerdir. İlla ki bir CAD programından gelecek yada tarayıcı verisine ihtiyacı vardır. Bazı CAM yazılımları kendi CAD bölümlerine sahiptirler. Bu bir avantajdır. Zira CAD-CAM programları arası veri aktarımı bazen sorun yaratır. Sonuçta CAD ile çizilen parçayı CAM tanırken bazı eksiklikler yaşayabilir. Bunu Türkçe bir metni yabancı bir dile % 100 çevirememek gibi düşünebilirsiniz. Torna parçaları genelde simetrik ve iki boyutlu çizilmesi yeterli parçalardır. Bu neden ile CAM denilince daha ağırlıklı olarak frezeleme ve tel erezyon için program ihtiyacı kastedilir.

CAE: “Computer Aided Engineering” kelimelerinin tam tercümesi aslında bilgisayar destekli mühendisliktir. Ancak ülkemizde bu kavram “analiz” olarak yerleşmiştir. Mühendislik kavramında günümüzde asıl önemli olan analizdir. Tasarlamak ve imal etmek yeterli değildir. Analiz daha parça veya montaj bilgisayar ekranında iken bize bir ürünün sağlam ve güvenilir olup olmadığını gösterir. Bir parça bilgisayarda analiz edilmese de güvenli olabilir. Malzeme fazla kullanılır ve emniyet katsayısı yüksek tutulur ise sorun olmaz. Yada imalattan sonra testler yapılırsa sürekli yine güvenli değer deneyerek bulunur. Ancak artık önemli olan zamandır. Zaman geri kazanılamaz. Bu neden ile üretip de, kırılıp kırılmayacağına bakmak zaman ve kaynak kaybıdır.

RE: “Reverse Engineering” tersine mühendislik kavramıdır.(Bu konuyla ilgili daha büyük bir makaleyi yazıcam) Ters ile kastedilen imalat sürecinin işleme yönüdür. Normalde CAD ile çizilir, imal edilir ve sonra gereken düzenlemeler yapılır. Tersine mühendislik de ise, parçalar başka bir numuneden lazer tarayıcılar yada dokunarak koordinat ve ölçü alan cihazlar ile geometri alıp CAD ortamına çizilmiş halde aktarırlar. Tersine mühendislik otomotiv sanayide özellikle çok önemlidir

RP: “Rapid Prototyping” hızlı prototiplemedir. Prototip, bir üründen ilk yapılan numune anlamına gelir. CAD programından yada tarayıcıdan gelen veri yani çizim ile balmumu gibi bir malzemeyi katman katman üst üste yazarak parçanın benzerini oluşturur.

CNC: “Computer Numeric Control” açıklaması Bilgisayar Sayısal Kontrollü tezgahları kasteder. Geleneksel torna ve freze tezgahlarının zaman ile bugünkü bilgisayar ile kontrol edilmelerindeki koordinat değerlerinin sayısal olarak girilmesi ile CNC kavramı doğmuştur.

Atalet Momenti: Tam bir tanımı olmayan, hocaların yada kitapların bile direk formülünü yazdığı bir kavramdır ama formülden yola çıkacak olursak; cisimlerin harekete karşı koyma isteklerin fiziksel yansıması veya cismin özvarlığı ile açısal yerdeğiştirmeye gösterdiği direnç olarak tanımlanırsa pek de yanlış olmaz.

Moment:  Kuvvetin, cisimleri belirli bir noktaya ya da belirli bir eksen etrafında döndürebilme etkisine “moment” denir. Moment vektörel bir büyüklüktür, M harfi ile gösterilir. Bu nedenle, kuvvetin cisme kazandıracağı momentin büyüklüğü, kuvvetin büyüklüğü ile kuvvetin cismin döndürme eksenine olan uzaklığının çarpımına eşittir.
Günlük yaşantımızda, kuvvetin en çok karşılaştığımız etkilerinden biri de kuvvetin döndürme etkisidir. Kapıyı açarken, musluğu açıp – kapatırken, hareket halindeki bir aracın hareket yönünü değiştirirken kuvvetin döndürme etkisini kullanırız.
Eğilme Momenti: Herhangi bir elemanın herhangi bir enkesitinde eğer atalet merkezinin haricinde etkiyen bir kuvvet varsa, o cismin enkesitinde oluşturduğu çekme ve basınç etkilerinin tüm kesit boyunca ifadesidir.
örneğin; plastik bir cetvel düşünün. bu cetvel çok sayıda plastik cetvelin üst üste yapıştırılmasından oluşturulmuş olsun. bu cetveli kenarlarından bir yere oturtun. sonra da ortasına bastırın. alttaki cetveller uzama yönünde eğilim gösterecekken üstteki cetveller kısalma yönünde eğilim gösterecektir. işte eğilme momenti böyle oluşur.

Doğal Frekans: Bir cismin sadece esnekliğine ve kütlesine bağlı olan ve cismin o frekansta uyarılırsa yüksek genlikle ve sürekli olarak titreşeceği frekansa “Doğal Frekans” denir. Diğer bir deyişle, doğal frekans her cisme ait öyle bir frekanstır ki, cisim o frekansta bir kere uyarıldıktan sonra kesilse bile titreşmeye devam eder. Bu, tanımlardan ve özelliklerden sadece birisidir. İstanbul Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün doğal frekansının 0.33 Hz olduğunu biliyoruz. insan omurgasının doğal frekansı ise 3-5 Hz civarındadır.

Kritik Hız: Dönmekte olan bir mil aynı zamanda bir kiriştir ve yataklandırılmasına bağlı olarak belli doğal frekansa sahiptir. Bu milin kiriş olarak sahip olduğu doğal frekansla çakışan mil devrine “Kritik Hız” denir.  Örnek olarak bazı termik santrallerde bulunan türbinlerinin 1200 dev/dk  birinci kritik hız, 2700 dev/dk civarında da ikinci kritik hız bulunur. Bu türbinlerin ve kritik hızda çalışan hiç bir makinanın kritik hız devrinde uzun süre çalışmaması bu dönme devrini hızlı bir şekilde geçmeleri gerekir. Aksi taktirde kritik hızda çalışan, türbin veya o makinanın dağılmasına neden olur.

Rezonans: Bir cismin doğal frekansıyla çakışan bir frekansda uyarılması veya bir milin kritik hızında döndürülmesi sonucunda ortaya çıkan fiziksel olaya Rezonans denir. Rezonansa girmiş bir cisim aşırı şekilde titreşir.

Şimdilik kafama takılan terimlerin açıklamalarını buraya yazdım ve bundan sonrada aklıma takılan olursa buraya eklemeyi planlıyorum, bunun dışında ise “Doğal Frekans” olayını daha detaylı olarak irdelicem ve bulduğum kaynakları gene ayrı bir başlık olarak buraya yazacağım.

 

Bir önceki yazımız olan Yakın Gelecek başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Back to Top